?Από ψηλά η Θάσος ξεπροβάλλει μέσα στα νερά του Αιγαίου σαν ολοστρόγγυλο βότσαλο. Μόνο 8 χλμ τη χωρίζουν από τη στεριά της Θράκης, είναι μικρότερη από την Ρόδο ή τη Μυτιλήνη, μεγαλύτερη όμως από την γειτόνισσά της Σαμοθράκη. Νησί σημαντικό για την κλίμακα του ελληνικού αρχιπελάγους, μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες πολυάριθμου πληθυσμού με 378,84 τετρ. χιλιόμετρα επιφάνεια και ακτές που φτάνουν σε μήκος τα 95,4 χλμ σε μήκος.

Μια οροσειρά, που οι πέντε κυριότερες κορυφές της ξεπερνάνε τα 1000 μέτρα ύψος χωρίζει το νησί σε δύο άνισα μέρη από τα νοτιοανατολικά προς τα βορειοδυτικά. Απότομη, οργωμένη από βαθιές χαράδρες, η βορειοανατολική πλευρά κατρακυλά πάνω στους μικρούς όρμους μιας ακτής όλο βράχια και φαγωμένης από το κύματα: βουνό μαζί και θάλασσα συνδυάζονται σε τοπία σπάνιας ομορφιάς. Η νοτιοδυτική πλευρά δεν είναι τόσο παραδαρμένη, ούτε και τόσο απόκρημνη. Χαμηλώνει κλιμακωτά από την κορυφή του Υψαριού-που είναι και το ψηλότερο σημείο του νησιού (1203μ)- ως την θάλασσα που κλείνεται στον ορίζοντα από τα υψώματα της Χαλκιδικής και τον επιβλητικό όγκο του Άθω.

Το έδαφος του νησιού αποτελείται κυρίως από γκριζοπράσινο σχιστόλιθο (γεύσιο), καμιά φορά με μαρμαρυγές, και από ένα ωραίο άσπρο χοντρόκοκκο μάρμαρο, υλικό πρώτης ποιότητας, φημισμένο από την Αρχαιότητα για καλλιτέχνες, γλύπτες και αρχιτέκτονες της Θάσου. Φαίνονται ακόμα σε λατομεία σε διάφορα σημεία του νησιού, ιδιαίτερα στην χερσόνησο της Αλυκής, στην νότια ακτή.

Ο Φοίνικες, πολύπειροι έμποροι, οσφράνθηκαν τον μεταλλευτικό πλούτο του υπεδάφους και τον 5ο αιώνα π.Χ. ο Ηρόδοτε επισκέφθηκε τα χρυσωρυχεία που είχαν ανακαλύψει και εκμεταλλεύονταν στα χρόνια του. «Είδα ο ίδιος τα μεταλλεία αυτά. Τα καλύτερα ήταν εκείνα που είχαν ανακαλύψει οι Φοίνικες, όταν ήρθαν με τον Θάσο να εγκατασταθούν στο νησί, που πήρε και το όνομα του Φοίνικα Θάσου. Τα μεταλλεία της Θάσου βρίσκονται ανάμεσα στις περιοχές Αίνυρα και Κοίνυρα, απέναντι από την Σαμοθράκη. Είναι ένα μεγάλο βουνό που το έχουν ανασκάψει αναζητώντας μέταλλο»

Σ? αυτόν το μεταλλευτικό πλούτο πρέπει να προσθέσουμε και την βλάστηση που έκανε εντύπωση σε όλους τους ταξιδιώτες για την αφθονία και την ποικιλία της . Εφοδιασμένο το νησί με άφθονα νερά και ευνοημένο από ένα κλίμα σχετικά εύκρατο, είναι σκεπασμένο με πανέμορφα δάση, υπήρξαν από την αρχαιότητα ένας από τους κύριους πόρους της Θάσου και τα εκτιμούσαν ακόμα πιο πολύ, καθώς ήταν τόσο σπάνια στην Ελλάδα, Τα ρητινοφόρα, οι βελανιδιές, προμήθευαν θαυμάσιο ξύλο στα ναυπηγεία και τους αρχιτέκτονες σε όλη την διάρκεια της ιστορίας της . Εκτός από πεύκα αφθονούν και τα πλατάνια, οι καστανιές, οι κουτσουπιές (δένδρα του Ιούδα), με τα φωτεινά λουλούδια, και όλη η ευωδιασμένη βλάστηση του λόγγου: πρίνος, κουμαριά, λάχανο, λυγαριά, μυρτιά, δενδρολίβανο, μαλλόκενδρο, ρίγανη, φασκόμηλο, θυμάρι. Τα λουλούδια είναι λογής-λογής και κάθε καλοκαίρι το πλοίο μεταφέρει στο νησί κυψέλες με μέλισσες που βρίσκουν ό,τι χρειάζονται για την τροφή τους στους μήνες της μεγάλης ζέστης. Στις πεδιάδες της παραλίας και τις πλαγιές που έχουν καλό προσανατολισμό καλλιεργούνται ελιές και σπανιότερα αμπέλια: το κρασί τους ήταν κάποτε ξακουστό και γινόταν εξαγωγή του σε όλη την λεκάνη της Μεσογείου. Στα περιβόλια βρίθουν τα οπωροφόρα: μηλιές, αχλαδιές, ροδακινιές, βερικοκιές.

Όλα αυτά τα προϊόντα, σε συνδυασμό με την πλούσια πανίδα, ίσως να μην ήταν αρκετά να δώσουν στην Θάσο την ιστορική της σημασία, αν αυτό το βαρύ καράβι που είναι αγκυροβολημένο στ? ανοιχτά της στεριάς της Θράκης δεν κατείχε και εξαιρετική γεωγραφική θέση κοντά σε μια ακτή που την επιθυμούσε και την φοβότανε συνάμα. Στην Θράκη κατοικούσαν πολεμοχαρείς πληθυσμοί βαρβάρων και δεν είχαν παρά λίγα καραβοστάσια, ο τόπος ήταν αφιλόξενος για τους τυχοδιώκτες που τα πλούτη του τραβούσαν: δάση για τις ξυλοδεσιές των οικοδομών και για τα ναυπηγεία, πολύτιμα μεταλλεύματα από το όρος Παγγαίο, απέραντες εκτάσεις με δημητριακά. Αυτή όμως τη στεριά μπορούσε κανείς να την εκμεταλλευθεί, χωρίς να εκτεθεί σε κινδύνους, από την Θάσο. Είναι τόσο κοντά στις ακτές της Θράκης, ώστε στα χρόνια της ιστιοπλοΐας ταξίδευαν με ούριο άνεμο σε 4-5 ώρες από τον Λιμένα στην Καβάλα, και σε δύο ώρες με τα κουπιά από τον Λιμένα στην Κεραμωτή. Έτσι μπορούσαν να ωφεληθούν από την στεριά χωρίς να εκτεθούν στους κινδύνους της. Ο Λιμένας, στη βόρεια πλευρά του νησιού, εξακολουθεί να είναι σήμερα όπως και παλιότερα, καταφύγιο για τους ναυτικούς όταν φυσάνε οι εποχιακοί άνεμοι που είναι συχνά τρομεροί, ή αυτοί που έρχονται από βόρεια και βορειοανατολικά ο βοριάς και το μελτέμι. Εκεί εγκαταστάθηκαν τον 7ο αιώνα π.Χ. οι πρώτοι έλληνες άποικοι. Χτισμένη στη νότια παραλία του στενού που περιβρέχει το νησάκι της Θασοπούλας, η κωμόπολη του Λιμένα ξαναπήρε την αρχαία της ονομασία, Θάσος. Η τοποθεσία είναι προνομιούχα: ανάμεσα στο ακρωτήριο Παχύ δυτικά και τα βράχια της άκρης του Εβραιόκαστρου, ανατολικά, εκτείνεται στις παρυφές μιας εύφορης πεδιάδας αντίκρυ στη στεριά. Οι δύο ακροπόλεις της Θάσου μοιάζουν πολύ μικρές δίπλα στον όγκο του Προφήτη Ηλία που τις καταπλακώνει με τα 1108 μέτρα της κορυφής του, όπως ξεπροβάλλει ολόγυμνη μέσα από τα πυκνά δάση. Αρκούν όμως τα 140 μέτρα τους υψόμετρο για να είναι η θέα προς την θάλασσα ελεύθερη, από το περίγραμμα του Παγγαίου κατά τη δύση ως την Σαμοθράκη μακριά κατά την ανατολή, όταν καμιά φορά ξεχωρίζει ο κώνος της μέσα στην καθαρή ατμόσφαιρα. Πάνω στη θέση της αρχαίας πόλης χτίστηκε η σύγχρονη. Ευτυχώς αναπτύχθηκε κυρίως κατά τα νοτιοδυτικά και άφησε στην ησυχία της την συνοικία της αρχαίας αγοράς και του αρχαίου λιμανιού, όπου σώζονται ακόμα μερικά παλιά σπίτια με στέγες από σχιστόλιθο. Τα πλοία της γραμμής φτάνουν από την Καβάλα στο Λιμένα σε λιγότερο από 2 ώρες και από την Κεραμωτή σε τρία τέταρτα. Πλευρίζουν στην δυτική αποβάθρα μπροστά στη γεμάτη ζωή πλατεία. Μονάχα τα γρι γρι με τα μεγάλα τους φανάρια χρησιμοποιούν ακόμα το παλιό λιμάνι όπου άλλοτε όρμιζαν τα πολεμικά καράβια. Και βλέπουμε μόνο στην προκυμαία, κάτω από τα πλατάνια κοντά στο μουσείο και τα μάρμαρα της Αγοράς, ψαράδες καθισμένους κατά γης να μπαλώνουν τα καφετιά τους δίχτυα.?


Από την έκδοση της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Οδηγός της Θάσου, Αθήνα, 1974.